Tại sao dịch cúm gia cầm khiến trứng trở nên đắt đỏ: Giải thích về cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng

Gần đây, đi qua các siêu thị thực phẩm cảm giác như bước vào một cảnh trong phim sinh tồn—khu vực trứng gần như trống rỗng, và khi bạn tìm thấy một hộp, nhãn giá lại gây sốc không kém gì những thứ trên kệ. Giá trứng đã tăng vọt đến mức chưa từng có, do các lực lượng vượt xa những biến động theo mùa bình thường gây ra. Hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra cho thấy một cuộc khủng hoảng sâu sắc hơn đang lan rộng trong chuỗi cung ứng thực phẩm của Mỹ.

Sốc giá tại cửa hàng tạp hóa địa phương của bạn

Các con số vẽ nên một bức tranh rõ ràng. Theo dữ liệu của chính phủ Hoa Kỳ, trung bình một tá trứng vào tháng 12 là 4,16 đô la, tăng 37% so với năm trước. Điều này nghe có vẻ không quá nghiêm trọng cho đến khi bạn so sánh với lạm phát chung của thực phẩm: giá thực phẩm nói chung chỉ tăng 1,8% trong cùng kỳ. Giá sỉ còn đáng báo động hơn—các nhà bán lẻ đang phải trả 6,55 đô la cho một tá trứng trước khi bán lẻ lại cho khách hàng. Để hình dung rõ hơn, cùng một tá trứng đó chỉ có giá 94 xu vào tháng 1 năm 2022. Khoảng cách giữa thời điểm đó và bây giờ thể hiện mức tăng đáng kinh ngạc 600%.

Các nhà bán lẻ đã phản ứng với tình trạng khan hiếm bằng cách áp dụng giới hạn mua hàng tại quầy thanh toán, hạn chế khách hàng chỉ mua vài hộp mỗi lần. Một số bang đã trải qua tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng đến mức các lối đi trứng trống rỗng trở thành điều bình thường chứ không còn là ngoại lệ. Đối với những người mua sắm tiết kiệm, điều này đặt ra một thử thách thực sự—trứng đã là nguồn protein đáng tin cậy, giá cả phải chăng trong nhiều thập kỷ, và thực tế đó đã đột ngột thay đổi.

H5N1: Kẻ phá hoại thầm lặng của nguồn cung trứng Mỹ

Thủ phạm gây ra cuộc khủng hoảng này không phải là giá năng lượng, lạm phát hay các lực lượng thị trường thông thường—đó là một loại virus với tên khoa học mà phần lớn người Mỹ chưa từng nghe đến cho đến gần đây: H5N1, thường gọi là cúm gia cầm.

Chủng virus này xuất hiện trong những ngày đầu của đại dịch COVID-19 và đã lưu hành qua các trang trại gia cầm của Mỹ kể từ đó. Phạm vi tàn phá khó có thể diễn tả hết. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), virus đã nhiễm hơn 145 triệu con chim kể từ tháng 1 năm 2022. Gần đây hơn, phân tích dữ liệu cho thấy hơn 30 triệu con gà đặc biệt nuôi để lấy trứng đã bị tiêu hủy kể từ tháng 11 trở đi.

Quy trình chăn nuôi này vô cùng hiệu quả nhưng lại gây thiệt hại về kinh tế: ngay khi một con chim dương tính với H5N1, toàn bộ đàn phải bị tiêu hủy như một biện pháp kiểm soát dịch. Một số nông dân đã phải đối mặt với kịch bản ác mộng này nhiều lần, buộc phải tiêu hủy toàn bộ đàn và bắt đầu lại từ đầu. Mỗi chu kỳ như vậy kéo dài nhiều tháng không có trứng, trước khi những con gà mới đủ tuổi đẻ, kéo dài thời gian thiếu hụt nguồn cung và đẩy giá lên cao hơn nữa.

Học hỏi từ 2015: Tại sao đợt dịch này tồi tệ hơn nhiều

Khủng hoảng hiện tại không phải là lần đầu tiên nước Mỹ đối mặt với cúm gia cầm thảm khốc. Năm 2015, một đợt dịch tương tự đã tấn công các trang trại gia cầm, khiến khoảng 50 triệu con chim chết. Đợt dịch đó đã làm giá trứng tăng, từ khoảng 2 đô la một tá lên 3 đô la trong vòng vài tháng. Tuy nhiên, đến mùa xuân năm 2016, giá đã trở lại bình thường và giảm xuống dưới mức trước khi xảy ra dịch.

Điểm khác biệt quan trọng ngày nay là: đợt dịch H5N1 hiện tại nghiêm trọng gấp nhiều lần so với đợt năm 2015, và virus vẫn tiếp tục lây lan mà không có dấu hiệu chậm lại. Nhiều chim hơn đã bị tiêu hủy, đợt dịch kéo dài lâu hơn, và tác động tích tụ lên hạ tầng cũng như niềm tin của nông dân lớn hơn nhiều. Trong khi khủng hoảng năm 2015 đã gây lo ngại, thì đợt dịch này biểu hiện một mối đe dọa sâu sắc hơn đối với khả năng đẻ trứng của quốc gia.

Khi nào trứng đắt sẽ trở nên phải chăng trở lại?

Thời gian để giá cả giảm vẫn còn chưa rõ ràng. Các dự báo ngành dự kiến sẽ còn tăng thêm trong suốt năm 2025, mặc dù tốc độ và mức độ của các đợt tăng thêm phụ thuộc vào việc virus có tiếp tục tiến hành cuộc hành trình không ngừng nghỉ qua các đàn gia cầm còn lại hay không. Nếu đợt dịch tiếp tục theo quỹ đạo hiện tại, người tiêu dùng nên chuẩn bị cho mức giá cao duy trì trong thời gian tới.

Việc phục hồi sẽ đòi hỏi nhiều điều kiện phải đồng bộ: sự lây lan của H5N1 phải giảm đáng kể, các khu vực nhiễm bệnh phải xây dựng lại các trang trại gia cầm của mình, và các con gà mới nuôi thay thế phải đạt độ tuổi sinh sản. Quá trình này thường kéo dài nhiều tháng, nghĩa là sự giảm giá sẽ không đến ngay lập tức.

Trong thời gian chờ đợi, một số người mua sắm đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế—chuyển sang các nguồn protein từ thực vật, đầu tư vào trứng bột để nướng bánh, hoặc điều chỉnh công thức nấu ăn để dùng ít trứng hơn. Đây không phải là giải pháp lý tưởng cho những ai thích trứng nguyên chất, nhưng đó là thực tế mà người tiêu dùng hiện phải đối mặt. Đợt dịch cúm gia cầm không chỉ khiến trứng đắt đỏ hơn; nó đã thay đổi căn bản cách các hộ gia đình Mỹ tiếp cận một trong những mặt hàng tạp hóa cơ bản nhất của họ.